Stel je wilt morgen 50.000 euro aan een obscure altcoin verkopen. Je ziet een prijs van 2 euro per coin. Je hebt 25.000 coins. Rekensommetje: 50.000 euro. Maar als je de verkooporder plaatst, krijg je niet 2 euro per coin. Je krijgt misschien 1,40 euro. Of 1,20. Of je verkooporder staat dagenlang open.
Dat is een liquiditeitsprobleem. In crypto is het een van de meest onderschatte risico’s.
Wat is liquiditeit?
Liquiditeit is de mate waarin je een asset snel kunt kopen of verkopen tegen een prijs die dicht bij de marktprijs ligt, zonder die prijs zelf significant te beïnvloeden. Een markt met hoge liquiditeit heeft veel kopers en verkopers op elk moment actief. Een markt met lage liquiditeit heeft weinig actieve deelnemers.
Bitcoin versus obscure altcoins
Bitcoin heeft de hoogste liquiditeit van alle crypto-assets. Een particulier die een paar honderdduizend euro verkoopt, heeft daar vrijwel geen merkbaar effect op. Een kleine altcoin met een dagelijks handelsvolume van 200.000 dollar is een fundamenteel ander verhaal. Als jij 50.000 euro wilt verkopen in een markt van 200.000 dollar totaal dagelijks volume, ben jij een kwart van het dagelijkse volume. Dat is ook de reden waarom kleine coins riskanter zijn dan hun prijs suggereert.
Slippage: het stille verlies
Het verschil tussen de prijs die je verwachtte te krijgen en de prijs die je werkelijk krijgt heet slippage. Vijf procent slippage op een order van 50.000 euro is 2.500 euro verlies. Bij illiquide markten kan slippage oplopen tot tien procent of meer bij grotere orders.
De spread als maatstaf voor liquiditeit
De spread is het verschil tussen de beste beschikbare koopprijs en verkoopprijs op een exchange. Bij liquid assets zijn spreads klein. Bij illiquide assets kunnen spreads meerdere procenten bedragen. Elke keer dat je koopt en verkoopt, betaal je de spread.
Liquiditeit en marktomstandigheden
Liquiditeit droogt op precies op het moment dat iedereen wil verkopen. Als je in paniek wilt verkopen tijdens een crash, doe je dat op een moment waarop de liquiditeit het laagst is. Dit is een van de mechanismes die crashes versterken.
Liquiditeit bij DeFi en gedecentraliseerde exchanges
Op gedecentraliseerde exchanges zijn er liquidity pools in plaats van traditionele orderboeken. Als een pool klein is ten opzichte van het handelsvolume, is de price impact groot.
Wat betekent dit voor jouw beslissingen?
Kijk bij elke coin naar het dagelijkse handelsvolume naast de marktkapitalisatie. Een coin met een marktkapitalisatie van 50 miljoen maar een dagelijks volume van 10.000 dollar is feitelijk onverkoopbaar in significante hoeveelheden.
Een vuistregel: niet meer dan één procent van het gemiddeld dagelijks volume als totale positie in een illiquide asset.
Liquiditeit gaat over wanneer je kunt verkopen. Wat je daarna aan de fiscus verschuldigd bent, staat daar los van: in Nederland telt de waarde van je crypto op de peildatum van 1 januari mee in box 3, ongeacht of je hebt verkocht. Hoe dat precies werkt staat uitgelegd in het artikel over belasting en crypto in Nederland.
Orderboekdiepte: hoe je liquiditeit zelf meet
Handelsvolume geeft een indicatie van liquiditeit, maar het volledige beeld krijg je pas als je naar de orderboekdiepte kijkt: hoeveel koop- en verkooporders staan er daadwerkelijk klaar rond de huidige prijs. Een coin kan een hoog dagvolume hebben terwijl het orderboek op elk moment dun is, bijvoorbeeld doordat het volume geconcentreerd is in een paar grote transacties per dag in plaats van continue handel. De meeste exchanges tonen het orderboek live, je ziet exact hoeveel er te koop en te verkoop staat op elk prijsniveau. Wie een order wil plaatsen die groter is dan wat er binnen een paar procent van de actuele prijs beschikbaar is, moet rekening houden met aanzienlijke slippage.
Wie zorgt eigenlijk voor liquiditeit?
Liquiditeit ontstaat niet vanzelf. Bij gecentraliseerde exchanges spelen market makers een sleutelrol, professionele partijen die continu zowel koop- als verkooporders in het orderboek plaatsen, en daarmee verdienen aan de spread tussen beide. Grote exchanges sluiten vaak expliciete overeenkomsten met market makers om te garanderen dat populaire coins altijd voldoende diepte hebben. Bij kleinere of nieuwere coins ontbreekt die infrastructuur vaak, wat direct verklaart waarom de liquiditeit daar zo veel dunner is, ongeacht hoeveel media aandacht een project krijgt.
Bij gedecentraliseerde exchanges nemen liquidity providers deze rol over: gebruikers die zelf tokens in een pool stoppen in ruil voor een deel van de handelscommissies. Hoe groter de pool ten opzichte van het handelsvolume, hoe kleiner de price impact van een individuele transactie. Een klein project dat zijn eigen liquiditeit nog moet opbouwen, is daardoor per definitie kwetsbaarder voor grote koersschommelingen bij relatief bescheiden aan- of verkopen.
Crypto handelt 24 uur per dag, en dat heeft gevolgen voor liquiditeit
Traditionele beurzen zoals Euronext Amsterdam zijn op vaste tijden open en gesloten. Crypto handelt continu, zeven dagen per week, wat betekent dat liquiditeit door de dag en door de week heen sterk kan variëren. In het weekend en ’s nachts, wanneer institutionele handelaren en market makers minder actief zijn, is de liquiditeit doorgaans lager dan doordeweeks overdag. Dat verklaart mede waarom sommige van de heftigste koersbewegingen in crypto zich juist in het weekend voordoen: minder diepte in het orderboek betekent dat dezelfde order een grotere prijsbeweging veroorzaakt.
Een concreet voorbeeld van een liquiditeitscrisis
De ineenstorting van TerraUSD in mei 2022 illustreert wat er gebeurt als liquiditeit in een paar dagen tijd volledig opdroogt. Toen beleggers massaal probeerden te verkopen, kon de markt die verkoopdruk niet absorberen. Elke verkooporder duwde de prijs verder omlaag, wat weer meer verkopers aantrok, in een neerwaartse spiraal die versterkt werd doordat er simpelweg te weinig kopers overbleven om de andere kant van de markt te vormen. Dit is het extreme scenario van wat er in kleinere vorm bij elke illiquide coin kan gebeuren: op het moment dat je juist wilt verkopen, is de liquiditeit die je nodig hebt vaak het schaarst.
Checklist voordat je een positie in een kleinere coin opent
Vier controles verkleinen het risico op een vervelende verrassing bij de uitgang. Kijk eerst naar het gemiddelde dagvolume over de afgelopen dertig dagen, niet alleen de dag van vandaag, want een enkele piekdag geeft een vertekend beeld. Kijk vervolgens naar het orderboek zelf, staat er voldoende volume binnen een paar procent van de huidige prijs. Controleer daarna op hoeveel exchanges de coin daadwerkelijk verhandeld wordt, want een coin die slechts op één klein platform noteert is per definitie kwetsbaarder dan een coin die op meerdere grote exchanges tegelijk wordt aangeboden. Vraag jezelf ten slotte af hoe lang het zou duren om je volledige positie te verkopen zonder de prijs merkbaar te bewegen, en beschouw dat antwoord als een harde grens voor hoe groot je positie mag worden.
Liquiditeit is geen statisch kenmerk van een coin. Het verandert met marktomstandigheden, met de levensfase van een project en met het sentiment van de dag. Een positie die vandaag makkelijk te verkopen is, kan dat over een maand niet meer zijn, wat betekent dat de controle uit deze checklist geen eenmalige exercitie is maar iets dat periodiek terugkeert zolang je de positie aanhoudt.
Wat een lage marktkapitalisatie betekent voor liquiditeit
Marktkapitalisatie en liquiditeit hangen samen maar zijn niet hetzelfde. Een coin kan een indrukwekkende marktkapitalisatie hebben en toch nauwelijks verhandelbaar zijn, met name als een groot deel van het aanbod vastzit bij een klein aantal wallets die nooit handelen. Hoe marktkapitalisatie precies wordt berekend en waarom het getal soms misleidt staat hier uitgelegd. Wie alleen naar marktkapitalisatie kijkt zonder het handelsvolume ernaast te leggen, krijgt daardoor een onvolledig beeld van hoe makkelijk een positie daadwerkelijk te verkopen is. Twee coins met exact dezelfde marktkapitalisatie kunnen in de praktijk een compleet verschillend liquiditeitsprofiel hebben, simpelweg omdat de ene coin breed verspreid is over duizenden actieve houders en de andere geconcentreerd bij een handvol grote wallets.
Wil je leren hoe je risico beoordeelt bij crypto-assets, inclusief liquiditeit, volatiliteit en marktdiepte? De Crypto Cursus van Tineke Zwart geeft je het kader om bewuste beleggingsbeslissingen te nemen zonder onaangename verrassingen bij de uitgang.