In november 2022 verdween meer dan acht miljard dollar aan klantentegoeden bij FTX. Niet via een hack, niet via een technische fout. Gewoon doordat gebruikers hun crypto op een exchange hadden staan die het geld had doorgesluisd naar een zusterbedrijf. De les is niet dat exchanges slecht zijn. De les is: begrijp wat er met je crypto gebeurt als je het ergens neerzet.
Het verschil tussen CEX en DEX, de risico’s van beide en wanneer je welke gebruikt. Hoe blockchains werken staat in het artikel wat is een blockchain. Een nuchter portfolio opbouwen nadat je crypto hebt gekocht staat in het artikel over crypto portfolio opbouwen.
Hoe werkt een gecentraliseerde exchange?
Een gecentraliseerde exchange is een bedrijf dat een platform runt waarop kopers en verkopers bij elkaar komen. Het bedrijf beheert de orderboeken, voert transacties uit en bewaart de crypto van zijn gebruikers. Je logt in met een account, doorloopt een identiteitscontrole (KYC), en het platform registreert in zijn eigen database dat jij een bepaald saldo hebt. Pas als je crypto opneemt naar een externe wallet, wordt er een transactie op de blockchain gezet. Alles daarvoor speelt zich af in de interne boekhouding van de exchange.
Dit is precies wat er fout ging bij FTX. Gebruikers zagen een saldo. Ze dachten dat ze crypto bezaten. In werkelijkheid had FTX de tegoeden vermengd met eigen middelen. Toen het bedrijf in 2022 failliet ging, was het geld weg. Wat er precies met je crypto gebeurt als een exchange failliet gaat staat hier uitgewerkt.
CEX: makkelijk instappen, maar jij bezit niets
Gebruiksgemak is het grootste voordeel: een account aanmaken, identiteitscheck, bankrekening koppelen en beginnen. Er is klantenservice en wachtwoordherstel. Snelheid is een tweede voordeel: transacties worden intern verwerkt, niet op de blockchain, wat razendsnel en goedkoop is. Fiatgeld is een derde voordeel: via een CEX kun je gewoon euro’s overmaken en direct crypto kopen. Liquiditeit is het vierde voordeel: grote exchanges hebben enorme handelsvolumes.
Jij bent niet de eigenaar van je privésleutels. Not your keys, not your coins. Als de exchange gehackt wordt, failliet gaat of je account blokkeert, heb je een probleem. Mt. Gox verloor in 2014 850.000 bitcoin. Bitfinex verloor in 2016 120.000 bitcoin. FTX verloor in 2022 honderden miljoenen door fraude. Het zijn geen incidenten, het is een patroon. Hoe je ook andere risico’s en scams in de cryptomarkt herkent lees je hier.
Hoe werkt een gedecentraliseerde exchange?
Een gedecentraliseerde exchange is geen bedrijf maar een set smart contracts op een blockchain. Er is geen directeur, geen klantenservice, geen kantoor. De code draait automatisch op de blockchain en iedereen kan ermee interacteren. In plaats van een centraal orderboek gebruiken de meeste DEXen liquidity pools via een Automated Market Maker. Je verbindt je eigen wallet direct met de DEX. Je bent altijd de eigenaar van je eigen sleutels. De DEX ziet nooit je geld. Na de transactie staan de tokens direct in jouw wallet. Hoe smart contracts op de blockchain werken lees je hier. Het bredere ecosysteem van gedecentraliseerde financiering staat uitgelegd in het artikel over DeFi.
DEX: volledige controle, maar geen vangnet
Eigenaarschap is het grootste voordeel: jij behoudt te allen tijde de controle over je crypto. Als de DEX morgen stopt te bestaan, staan je tokens nog steeds in je eigen wallet. Toegang is het tweede voordeel: op een DEX zijn duizenden tokens verhandelbaar die nooit op een gecentraliseerde exchange zullen staan. Privacy is het derde voordeel: er is geen identiteitscheck.
Complexiteit is het grootste nadeel: je hebt een eigen wallet nodig, je moet slippages begrijpen, en als je een fout maakt is er niemand die helpt. De transactie is onomkeerbaar. Netwerkkosten bij bepaalde netwerken, met name Ethereum, kunnen op drukke momenten oplopen tot tientallen euro’s. Smart contract risico is een derde nadeel: de code kan bugs bevatten en er zijn meerdere gevallen geweest waarbij hackers via een fout honderden miljoenen aan liquiditeit stalen.
Wanneer gebruik je welke?
Als je euro’s wilt omzetten naar crypto voor het eerst is een gecentraliseerde exchange de praktische keuze. Bitvavo heeft in Nederland een MiCA-vergunning van de AFM en is een logisch startpunt. Als je actief bent in DeFi, coins wilt kopen die nog niet op grote exchanges staan of principieel niet wilt dat een bedrijf jouw crypto beheert, is een DEX de logische route. De meeste serieuze crypto-gebruikers gebruiken beide: kopen via CEX, overzetten naar eigen wallet, en specifieke transacties via DEX.
Hoe kies je een veilige gecentraliseerde exchange?
Controleer of de exchange een vergunning heeft als crypto-asset service provider onder de Europese MiCA-verordening. Sinds 1 juli 2026 mogen aanbieders zonder die vergunning geen diensten meer leveren aan klanten in de EU, dus een platform dat niet in het openbare AFM-register staat, is per definitie een rode vlag. De oude registratie bij De Nederlandsche Bank is door dit regime vervangen. Los van de vergunning geldt sinds 2026 ook dat exchanges via DAC8 verplicht zijn klant en transactiegegevens te delen met de Belastingdienst. Wat dat concreet betekent voor je aangifte staat uitgelegd in het artikel over belasting en crypto in Nederland. Controleer daarnaast of de exchange proof of reserves publiceert, met de kanttekening dat zo’n bewijs de bezittingen toont maar niet de schulden. Controleer hoe lang de exchange al bestaat. Een exchange met een bewezen track record van meerdere jaren en meerdere doorstane marktcrashes is betrouwbaarder dan een nieuw platform. Hoe je crypto veilig bewaart nadat je het hebt gekocht staat in het artikel over crypto wallets.
Veelgestelde vragen
Een CEX is een bedrijf dat als tussenpersoon optreedt en je crypto voor jou bewaart. Een DEX is een set smart contracts waarbij je altijd de eigenaar blijft van je eigen crypto. CEX is gebruiksvriendelijker. DEX geeft volledige controle maar vereist meer technische kennis en biedt geen vangnet bij fouten.
Bitvavo heeft sinds juni 2025 een MiCA-vergunning van de AFM, wat onder meer betekent dat klantentegoeden gescheiden van het bedrijfsvermogen bewaard moeten worden. Dat is een wezenlijk sterkere bescherming dan de oude registratie. Toch geldt ook hier: bewaar bij voorkeur alleen crypto op een exchange die je op korte termijn wilt verhandelen. De rest hoort in een eigen wallet. Geen enkele exchange is volledig risicovrij, hoe gereguleerd ook.
Als je crypto op een exchange staat, beheer jij de privésleutels niet. De exchange doet dat. Als die exchange failliet gaat, gehackt wordt of je account blokkeert, heb je een probleem. Wie zijn sleutels zelf beheert via een hardware wallet is de werkelijke eigenaar. FTX bewees in 2022 dat dit geen theorie is maar realiteit.
Voor wie al ervaring heeft met crypto, zijn eigen wallet beheert en toegang wil tot tokens die niet op gecentraliseerde exchanges staan. Of voor wie principieel geen bedrijf de controle over zijn crypto wil geven. Een DEX is niet geschikt als eerste stap. Begin met een gereguleerde CEX, leer hoe wallets werken, en stap daarna over als je dat nodig hebt.
Bronnen
- Europese Unie. Verordening (EU) 2023/1114 betreffende cryptoactivamarkten (MiCA). eur-lex.europa.eu
- Autoriteit Financiële Markten. Registers van vergunninghoudende cryptodienstverleners. afm.nl
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
CEX of DEX kiezen is een praktische beslissing. Maar hoe je daarna veilig koopt, opslaat en een wallet correct inricht is een stap die veel beginners overslaan. De Crypto Cursus van Tineke Zwart loopt die stappen door, van account aanmaken tot hardware wallet instellen.