Er zijn twee woorden die elke belegger vroeg of laat tegenkomt. Bull en bear. Stier en beer. Ze beschrijven de twee fundamentele stemmingen van financiële markten. En hoe je je gedraagt in elk van deze fasen bepaalt voor een groot deel of je op de lange termijn vermogen opbouwt of vernietigt.
Wat is een bullmarkt?
Een bullmarkt, in het Engels bull market, is een periode van aanhoudende prijsstijgingen op de financiële markten. De bull market betekenis komt neer op een stijging van twintig procent of meer ten opzichte van een recent dieptepunt, aanhoudend over een langere periode. Dat is de officiële definitie die vaak wordt gebruikt.
Bullmarkten worden gekenmerkt door optimisme, groeiende vraag naar beleggingen en stijgende bedrijfswinsten. In crypto zijn bullmarkten explosief en relatief kort. De bullmarkt van 2020 tot 2021 zag bitcoin stijgen van 10.000 naar bijna 70.000 dollar in minder dan veertien maanden. Altcoins stegen soms honderden procenten in weken. Dat soort bewegingen trekt enorm veel nieuwe beleggers aan, vaak precies op het moment dat de bullmarkt zijn piek nadert.
Wat is een bearmarkt?
Een bearmarkt is het tegenovergestelde van een bullmarkt: een periode van aanhoudende koersdalingen. De vuistregel is een daling van twintig procent of meer ten opzichte van een recent hoogtepunt, aanhoudend over een langere periode.
In crypto zijn bearmarkten bijzonder pijnlijk. Bitcoin daalde in 2022 van bijna 70.000 dollar naar minder dan 16.000 dollar, een daling van meer dan zeventig procent. Veel altcoins daalden negentig procent of meer. Projecten die in de bullmarkt als veelbelovend werden gezien, verdwenen compleet. Waarom de meeste beleggers juist in die fase fouten maken lees je hier.
De historische cyclus
Financiële markten bewegen in cycli. Bullmarkten worden gevolgd door bearmarkten, en bearmarkten worden gevolgd door bullmarkten. Dat patroon heeft zich herhaald zolang er georganiseerde financiële markten bestaan.
In crypto zijn de cycli korter en extremer. De zogenaamde vier-jarige Bitcoin-cyclus, die samenhangt met de halvering van de mining-beloning, is een patroon dat beleggers volgen. Na elke halvering volgde historisch een significante bullmarkt. Of dat in de toekomst zo blijft, is onzeker. Hoe meer institutioneel geld de markt instroomt en hoe bekender het patroon wordt, hoe groter de kans dat beleggers erop vooruitlopen en het patroon daarmee zelf laten vervagen.
Wat de data zeggen over instapgedrag
Het pijnlijkste aan marktcycli is niet dat ze bestaan, maar wanneer mensen instappen. De Bank for International Settlements analyseerde het gebruik van ruim tweehonderd crypto exchange apps in 95 landen en vond een glashelder patroon: ongeveer driekwart van de gebruikers downloadde zo’n app pas nadat bitcoin boven de 20.000 dollar was gebroken. Dus ver in de bullmarkt, toen het grootste deel van de stijging al achter de rug was. Naar schatting 73 tot 81 procent van die particulieren verloor uiteindelijk geld op zijn inleg.
Dezelfde blockchaindata laat zien wie er aan de andere kant stond: de grootste bezitters bouwden hun posities af precies in de periodes dat kleine beleggers massaal instapten. De cyclus herverdeelt vermogen van wie op sentiment handelt naar wie op strategie handelt. Dat is geen samenzwering, het is het voorspelbare resultaat van instappen op euforie en uitstappen op paniek.
Waarom timing niet werkt: de cijfers
De verleiding in elke cyclus is eruit stappen voor de top en terugkomen op de bodem. De data laten zien waarom dat in de praktijk mislukt. Wie in de S&P 500 alleen al de tien beste beursdagen mist, houdt over een lange periode ongeveer 55 procent minder rendement over. En zeven van die tien beste dagen vielen binnen twee weken na de tien slechtste dagen. De grootste stijgingen zitten dus midden in de periodes die aanvoelen als het slechtste moment om belegd te zijn. Wie de bearmarkt aan de zijlijn uitzit, mist vrijwel gegarandeerd het begin van de volgende bullmarkt, en dat begin is historisch het steilste deel.
Hoe herken je de fase?
Het eerlijke antwoord is dat je dat nooit zeker weet op het moment zelf. Je kunt een bull- of bearmarkt pas met zekerheid benoemen achteraf. Iedereen die beweert precies te weten wanneer een bullmarkt eindigt en een bearmarkt begint, liegt of heeft gewoon geluk.
Wat je wél kunt herkennen is extreme stemming. Wanneer iedereen om je heen enthousiast is, als taxichauffeurs en familieleden vragen hoe ze moeten beleggen, is de kans groot dat je in een late fase van een bullmarkt zit. Wanneer het nieuws alleen nog maar over verlies gaat en bekende projecten failliet gaan, zit je waarschijnlijk dicht bij een bodem.
Hoe gedraag je je in een bullmarkt?
In een bullmarkt is de grootste valkuil hebzucht. Alles stijgt. Coins die nergens op gebaseerd zijn stijgen ook. Dat creëert de illusie dat je slim bent en dat het risico laag is. Beide zijn onjuist.
De slimme belegger blijft trouw aan zijn plan. Hij neemt winst wanneer een positie zijn doelstelling heeft bereikt. Hij herbalanceert wanneer de crypto-component van zijn portefeuille door stijgingen een te groot aandeel heeft gekregen.
Hoe gedraag je je in een bearmarkt?
In een bearmarkt is de grootste valkuil paniek. De meest vernietigende beslissing die een belegger kan nemen is verkopen op het dieptepunt, omdat het dan aanvoelt alsof het nooit meer beter wordt. Dat gevoel is geen zwakte maar biologie: verliesaversie, het mechanisme dat Kahneman en Tversky beschreven in hun prospect theory, laat een verlies ongeveer twee keer zo zwaar wegen als een even grote winst. Je brein behandelt een rode portefeuille als een acute bedreiging, en acute bedreigingen vragen om actie. Precies daarom is een vooraf vastgelegd plan zoveel waard: het neemt de beslissing op het moment dat je die nog rustig kunt nemen.
Bearmarkten duren in aandelen historisch gemiddeld tussen de 9 en 18 maanden, aanzienlijk korter dan de bullmarkten die erop volgen. In crypto zijn ze dieper maar volgen ze hetzelfde patroon. De fase voelt eindeloos terwijl je erin zit, maar op een horizon van twintig jaar is elke bearmarkt achteraf een korte periode waarin stukken in de uitverkoop waren.
In een bearmarkt is DCA waardevol. Elke maand een vast bedrag inleggen terwijl de markt daalt, betekent dat je goedkoper koopt. Als de markt uiteindelijk herstelt, heb je een lagere gemiddelde aankoopprijs dan degenen die alles in één keer kochten op het hoogtepunt.
Praktische regels voor beide markten
Bepaal van tevoren je maximale positiegrootte in risicovolle assets. Als crypto door stijgingen meer dan twintig procent van je portefeuille uitmaakt, herbalanceer dan terug naar je doelpercentage. Leg die regels vast op papier voordat je ze nodig hebt. Een plan dat alleen in je hoofd bestaat, wordt in een crash herschreven door hetzelfde brein dat op dat moment in paniek is.
Houd een deel in cash of obligaties als buffer, zodat je in een bearmarkt kunt bijkopen zonder gedwongen te verkopen op het slechtste moment.
Bronnen
- Bank for International Settlements. Crypto shocks and retail losses. BIS Bulletin nr. 69 (2023). bis.org
- Auer, R., Cornelli, G., Doerr, S., Frost, J. en Gambacorta, L. Crypto trading and Bitcoin prices: evidence from a new database of retail adoption. BIS Working Paper nr. 1049 (2022). bis.org
- The impact of big winners on passive and active equity investment strategies, met de becijfering van het effect van het missen van de beste beursdagen. arxiv.org
- Kahneman, D. en Tversky, A. Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, jaargang 47 (1979).
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Wil je leren hoe je als belegger omgaat met extreme marktomstandigheden zonder je strategie te laten verstoren? De Vermogenscursus van Tineke Zwart heeft uitgebreide aandacht voor marktpsychologie en hoe je een strategie volhoudt in moeilijke tijden.