Leg niet al je eieren in één mand. Het is een van de oudste beleggingsadviezen die er bestaat. En het is populair omdat het klopt. Maar wat betekent diversificatie precies, hoe ver moet je gaan, wat zijn de grenzen en wanneer is meer spreiding niet langer beter?
Wat is diversificatie?
Diversificatie is het spreiden van je beleggingen over meerdere assets, sectoren, regio’s of beleggingscategorieën, zodat een tegenvaller in één positie niet je hele portefeuille treft.
Als jij alleen in één aandeel belegt en dat bedrijf gaat failliet, verlies je alles. Als jij in vijfhonderd bedrijven belegt via een ETF en één bedrijf gaat failliet, verlies je een fractie van een procent. Dat is diversificatie in de praktijk. Het elimineert het risico niet, maar het maakt het beheersbaar.
Systematisch versus onsystematisch risico
Er zijn twee soorten risico in beleggen. Systematisch risico is het risico dat de hele markt raakt, zoals een economische crisis, een pandemie of een rentestijging. Dit risico kun je niet wegspreiden. Als de markt daalt, dalen je beleggingen mee, ongeacht hoeveel je gespreid hebt.
Onsystematisch risico is het risico dat specifiek is voor één bedrijf, sector of asset. Het risico dat een bedrijf failliet gaat, dat een sector krimpt door technologische verandering of dat een coin verdwijnt door regulering. Dit risico kun je wél wegspreiden door niet alles in één positie te concentreren.
Diversificatie reduceert onsystematisch risico. Systematisch risico blijft altijd aanwezig.
De wetenschap erachter: Markowitz
Diversificatie is geen volkswijsheid maar wiskunde. Harry Markowitz toonde in 1952 in zijn artikel Portfolio Selection aan dat het risico van een portefeuille niet simpelweg het gemiddelde is van de risico’s van de onderdelen. Door beleggingen te combineren die niet perfect gelijk bewegen, daalt het totale risico zonder dat het verwachte rendement evenredig mee daalt. Hij kreeg er de Nobelprijs voor economie voor, en het inzicht wordt sindsdien samengevat als de enige gratis lunch in beleggen: minder risico zonder dat je er rendement voor hoeft in te leveren.
Correlatie: het getal waar alles om draait
De kern van die wiskunde is correlatie, de mate waarin twee beleggingen samen bewegen, uitgedrukt tussen plus één en min één. Twee assets met een correlatie van plus één zijn voor spreiding waardeloos: je bezit dan tweemaal hetzelfde risico met een andere naam. Pas bij lage of negatieve correlatie doet diversificatie zijn werk.
En correlatie is geen vaststaand gegeven. In 2022 leerden beleggers dat op de harde manier: aandelen én obligaties daalden tegelijk, terwijl obligaties decennialang juist de demper in de portefeuille waren. Bij snel stijgende rente ging die vlieger niet op. Ook de correlatie tussen crypto en technologieaandelen is de afgelopen jaren opgelopen, waardoor bitcoin zich in stressperiodes vaker gedraagt als risicovol tech-aandeel dan als digitaal goud. Wie spreidt, moet dus af en toe controleren of zijn spreiding nog bestaat.
Diversificatie binnen crypto
Crypto is een aparte beleggingscategorie met een hoge correlatie. Dat betekent dat als bitcoin daalt, de meeste altcoins ook dalen. Soms zelfs harder.
Dit is een belangrijk inzicht. Diversificatie binnen crypto door tien verschillende coins te kopen, biedt minder bescherming dan je zou verwachten. Als de cryptomarkt daalt omdat de rente stijgt of omdat er een grote hack is, dalen de meeste coins tegelijk. Je hebt wel het projectspecifieke risico gereduceerd, maar het marktrisico van crypto als geheel blijft aanwezig.
Wie tien verschillende coins bezit maar geen aandelen, obligaties of goud, is minder gediversifieerd dan iemand die één coin bezit naast een brede aandelenportefeuille.
Diversificatie over beleggingscategorieën
De echte bescherming zit in diversificatie over fundamenteel verschillende beleggingscategorieën. Aandelen, obligaties, grondstoffen en crypto reageren anders op economische omstandigheden. Dat is de reden waarom een portefeuille met meerdere categorieën meer bescherming biedt dan een portefeuille die geconcentreerd is in één categorie.
Als de economie goed gaat, presteren aandelen doorgaans goed. Als de inflatie hoog is, doen grondstoffen zoals goud het vaak beter. Crypto heeft zijn eigen cyclus die deels onafhankelijk is van traditionele markten, hoewel de correlatie met risicovolle assets zoals technologieaandelen de afgelopen jaren is toegenomen.
Geografische spreiding
Binnen aandelen is geografische spreiding ook relevant. Wie alleen in Nederlandse of Europese aandelen belegt, is afhankelijk van de economische ontwikkeling in Europa. Een MSCI World ETF biedt automatisch geografische spreiding over meer dan twintig landen.
Toch beleggen mensen wereldwijd structureel te veel in eigen land, een patroon dat home bias heet. Het voelt vertrouwd om te beleggen in bedrijven die je kent van de snelweg en het journaal, maar bekendheid is geen risicospreiding. Wie in Nederland woont, heeft zijn baan, zijn huis en vaak zijn pensioen al aan de Nederlandse economie gekoppeld. Extra Nederlandse aandelen stapelen daar hetzelfde risico bovenop, precies het omgekeerde van wat diversificatie beoogt.
Hoeveel diversificatie is genoeg?
Onderzoek toont aan dat het grootste deel van het diversificatievoordeel al wordt bereikt met vijftien tot twintig verschillende aandelen, mits ze uit verschillende sectoren en regio’s komen. Voor wie belegt via ETF’s is dit vraagstuk grotendeels opgelost. Een MSCI World ETF bevat al meer dan 1.500 bedrijven.
Voor crypto is de grens lager. Vijf goed begrepen coins bieden meer bescherming dan twintig coins waarvan je niet weet wat ze doen. Spreiding in iets dat je niet begrijpt is geen bescherming, het is georganiseerd gokken. Begrip is dus zelf een vorm van risicobeheer.
Het gevaar van overdiversificatie
Er bestaat zoiets als te veel spreiding. Als je zoveel verschillende assets bezit dat je geen enkel relevant gewicht hebt in een uitblinker, profiteer je ook niet van de outperformance. Je portefeuille convergeert dan naar het gemiddelde van de markt, maar dan met hogere kosten en meer complexiteit.
De grens is bereikt als toevoeging van een nieuwe positie geen betekenisvolle spreiding meer toevoegt, of als het beheer van de portefeuille zo complex wordt dat je het niet meer kunt overzien.
Spreiding vraagt onderhoud
Diversificatie is geen eenmalige inrichting maar een verdeling die je moet bijhouden. Koersbewegingen trekken elke portefeuille scheef: na een sterke crypto-stijging kan een positie die als tien procent bedoeld was, zomaar een kwart van je vermogen uitmaken. Je loopt dan ongemerkt veel meer risico dan je ooit hebt gekozen. Herbalanceren, periodiek terugkeren naar je doelverdeling door winnaars af te romen en achterblijvers bij te kopen, is het onderhoud dat de spreiding in stand houdt. Eén vast moment per kwartaal of per jaar is genoeg. Niet omdat vaker beter is, maar omdat een vast ritme voorkomt dat je herbalanceert op emotie in plaats van op kalender.
Er is nog een reden waarom breed spreiden verstandiger is dan het voelt: het marktrendement wordt gedragen door een verrassend klein aantal grote winnaars. Onderzoek naar Amerikaanse aandelen laat zien dat een handvol uitschieters verantwoordelijk is voor het leeuwendeel van de totale waardecreatie, terwijl de meeste individuele aandelen ondermaats presteren. Wie smal spreidt, heeft daardoor een grote kans om precies die winnaars te missen. De index bezit ze per definitie allemaal.
Bronnen
- Markowitz, H. Portfolio Selection. The Journal of Finance, jaargang 7 (1952).
- The impact of big winners on passive and active equity investment strategies. arxiv.org
- Autoriteit Financiële Markten. Informatie voor consumenten over gespreid beleggen. afm.nl
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Wil je leren hoe je een goed gespreide portefeuille samenstelt die past bij jouw situatie, van crypto tot traditionele beleggingen? De Vermogenscursus van Tineke Zwart behandelt portfolio-opbouw en spreiding uitgebreid, inclusief hoe je de verhouding tussen de categorieën bepaalt.