Als je het nieuws volgt en iets opvangt over de beurs, is de kans groot dat de AEX wordt genoemd. De Amsterdam Exchange Index. Het is de meest gevolgde graadmeter van de Nederlandse aandelenmarkt en een van de oudste beursindices van Europa. Maar wat zegt de AEX nu eigenlijk, waarom volgen beleggers hem, en hoe kun je er als particulier in beleggen?
Wat is de AEX?
De AEX is een aandelenindex die de prestaties bijhoudt van de 25 grootste en meest verhandelde bedrijven op de Amsterdamse effectenbeurs, officieel Euronext Amsterdam. De index is samengesteld op basis van marktkapitalisatie en handelsvolume, met een weging die periodiek wordt herzien.
Een index is geen belegging op zich. Het is een maatstaf, een getal dat weergeeft hoe een bepaalde groep bedrijven het gemiddeld doet. De AEX bestaat al sinds 1983, toen de index begon bij 100 punten. Dat de index nu op een veelvoud daarvan staat geeft een indicatie van hoe de aandelenmarkt over decennia presteert.
De puntenstand zelf zegt overigens niets zonder context. Of 900 punten hoog of laag is, hangt af van de winsten en vooruitzichten van de onderliggende bedrijven, niet van het getal. Een index op recordhoogte kan goedkoop zijn als de winsten harder zijn gestegen, en een gehalveerde index kan nog steeds duur zijn. Wie de AEX volgt via het journaal krijgt dus vooral stemming mee, geen waardering.
De geschiedenis in drie crashes
Wie wil weten wat de AEX voor een belegger betekent, moet niet naar de recordstanden kijken maar naar de klappen. De dotcomcrash is de hardste les. De index piekte in september 2000 boven de 700 punten, gedreven door internet- en telecomeuforie, en verloor daarna in drie jaar ruwweg twee derde van zijn waarde. Het duurde tot 2021, ruim twintig jaar, voordat de AEX dat record uit 2000 weer voorbij ging.
Tussendoor kwam de financiële crisis van 2008, waarin de index opnieuw meer dan halveerde, mede doordat de zwaar vertegenwoordigde Nederlandse banken in het hart van de storm zaten. En in maart 2020 verdampte in enkele weken ruim dertig procent, om binnen een jaar volledig te herstellen.
De les is dubbel. Eén: een nationale index kan decennia nodig hebben om een zeepbel te verwerken, veel langer dan de meeste beleggers denken vol te houden. Twee: wie in die periode gespreid en periodiek bleef inleggen in plaats van op de piek één keer in te stappen, kwam er aanzienlijk beter uit. Het instapmoment doet er minder toe dan de methode.
Welke bedrijven zitten in de AEX?
ASML is een Veldhovens bedrijf dat machines maakt voor de productie van halfgeleiders. Vrijwel alle chipfabrieken ter wereld gebruiken ASML-apparatuur. Het is met afstand het grootste bedrijf in de AEX en bepaalt voor een significant deel hoe de index beweegt.
Shell is een van de grootste energiebedrijven ter wereld met het hoofdkantoor in Den Haag. ING is een van de grootste Nederlandse banken. Unilever produceert consumentengoederen die wereldwijd worden verkocht en is een zogenaamd defensief aandeel. Andere bekende namen zijn Heineken, Philips, NN Group, Wolters Kluwer, Adyen en IMCD.
Hoe wordt de AEX berekend?
De AEX is een gewogen index. Een groot bedrijf als ASML heeft meer invloed op de AEX-stand dan een kleiner bedrijf. Er is een cap op de maximale weging per bedrijf van vijftien procent om te voorkomen dat één heel groot bedrijf de hele index domineert.
De AEX is een prijsindex, wat betekent dat dividenduitkeringen niet worden meegeteld. Er bestaat ook een AEX Total Return index die dividenden wel meeneemt. Die geeft een beter beeld van het werkelijke rendement voor beleggers. Het verschil is groter dan het lijkt: Nederlandse grootbedrijven keren historisch zo’n twee tot drie procent dividend per jaar uit, en dat verschil stapelt zich over decennia op tot een veelvoud. Wie alleen naar de puntenstand in het journaal kijkt, onderschat dus structureel wat indexbeleggen werkelijk heeft opgeleverd.
Hoe komen bedrijven erin, en eruit?
De samenstelling ligt niet vast. Euronext herziet de index periodiek, met een grote jaarlijkse herweging in maart en tussentijdse aanpassingen per kwartaal. Het criterium is niet prestige maar verhandelbaarheid: de weging wordt bepaald door de free float, het deel van de aandelen dat vrij verhandelbaar is, in combinatie met marktkapitalisatie. Bedrijven die te klein worden, degraderen naar de AMX, de Midkap-index, en de grootste stijgers daaruit promoveren. De AEX van vandaag is daardoor een fundamenteel andere index dan die van 1983: hele sectoren zijn verdwenen en nieuwe, zoals de chipindustrie en betalingstechnologie, domineren nu. Een index overleeft zijn eigen leden, en dat is precies de kracht ervan.
De AEX als belegging
Voor particuliere beleggers is de AEX relevant als beleggingsobject via ETF’s. Als jij een AEX ETF koopt, beleg je indirect in alle 25 bedrijven in de index, in de juiste verhoudingen, voor de prijs van één aandeel van de ETF. De voordelen zijn spreiding over de 25 grootste Nederlandse bedrijven, lage kosten en eenvoud.
Concentratierisico in de AEX
De AEX is zwaar gewogen in een paar sectoren: technologie via ASML, financiële dienstverlening via de banken en energie via Shell. Wie alleen in de AEX belegt, heeft daardoor een concentratie in die drie sectoren en is sterk afhankelijk van de Nederlandse economie. Daar komt bij dat je met 25 bedrijven, één valuta en één beursklimaat belegt: elke politieke of fiscale verandering die Amsterdam raakt, raakt je hele portefeuille tegelijk.
Als ASML het slecht doet, gaat de hele AEX mee omlaag. In 2022, toen technologieaandelen wereldwijd zwaar werden geraakt door stijgende rentes, had dat een buitenproportioneel effect op de AEX. Dit is een vorm van concentratierisico dat de meeste beleggers niet bewust nemen.
Wat de AEX niet zegt: de Nederlandse economie
Een veelgemaakte denkfout is dat de AEX-stand iets zegt over hoe Nederland ervoor staat. Dat verband is dun. De bedrijven in de index halen het overgrote deel van hun omzet buiten Nederland: ASML verkoopt aan chipfabrieken in Azië en de VS, Shell en Unilever opereren wereldwijd, Heineken verdient zijn geld op alle continenten. De AEX is daarmee eerder een verzameling multinationals met een Amsterdamse notering dan een thermometer van de Nederlandse economie. Voor jou als belegger is dat overigens goed nieuws: je koopt met een AEX ETF meer internationale spreiding dan de naam doet vermoeden, al blijft de sectorconcentratie het echte aandachtspunt.
AEX versus wereldwijde indices
Een MSCI World ETF spreidt over meer dan 1.500 bedrijven in meer dan twintig landen. Wie een MSCI World ETF combineert met een AEX ETF, geeft een extra gewicht aan Nederland bovenop de al aanwezige Nederlandse bedrijven in de wereldindex. Nederland is in zo’n wereldindex namelijk al vertegenwoordigd, dus elke euro in een AEX-tracker is een bewuste keuze voor extra thuismarkt.
Of dat verstandig is hangt af van je visie op de Nederlandse economie en op ASML in het bijzonder. Als je dat niet zeker weet, is een brede wereldindex meer neutraal. In combinatie met een DCA-strategie is een brede ETF voor de meeste particuliere beleggers de solide basis.
Bronnen
- Euronext. AEX-Index, officiële productpagina met samenstelling en methodologie. live.euronext.com
- Autoriteit Financiële Markten. Informatie voor consumenten over beleggen in indexfondsen. afm.nl
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Wil je beter begrijpen hoe je de AEX kunt gebruiken als onderdeel van een gespreid beleggingsplan, en hoe je de verhouding tussen Nederlandse en internationale exposure bepaalt? De Vermogenscursus van Tineke Zwart behandelt precies dit soort praktische beleggingsvragen.