Een dalende beurs is voor veel beleggers het moeilijkste moment. Niet omdat het technisch ingewikkeld is, maar omdat het emotioneel zwaar is om te zien hoe je portefeuille in waarde daalt. De verleiding om alles te verkopen en de schade te beperken is groot. Toch is dat in de meeste gevallen precies het verkeerde wat je kunt doen.
Wat is een zwakke beurs?
Een zwakke beurs, ook wel een neerwaartse markt of bear market genoemd, is een periode waarin aandelenkoersen breed en aanhoudend dalen. De officieuze definitie is een daling van meer dan 20 procent ten opzichte van het meest recente hoogtepunt, over een periode van minimaal twee maanden.
Kleinere dalingen van 10 tot 20 procent worden een correctie genoemd. Die zijn normaler en komen vaker voor. Gemiddeld is er eens in de paar jaar een correctie en eens in de tien jaar een zwaardere bear market. Bekende perioden zijn de dotcomcrash van 2000 tot 2002, de financiële crisis van 2008 tot 2009 en de coronadaling van begin 2020. In alle gevallen herstelde de beurs uiteindelijk en bereikte nieuwe hoogtes.
De grootste fout: verkopen in paniek
De meest schadelijke reactie op een dalende beurs is verkopen uit angst. Het voelt rationeel: je voorkomt verdere verliezen. Maar in de praktijk leg je op dat moment je verlies vast en mis je vervolgens het herstel.
Beursherstel gaat vaak snel en onverwacht. De beste beursdagen zitten historisch gezien vlak na de slechtste. Wie uitgestapt is, mist die opleving en koopt vervolgens pas terug als de koersen alweer gestegen zijn.
Hoe groot dat effect is, is becijferd. Wie in de S&P 500 de tien beste beursdagen mist, houdt over een lange periode ongeveer 55 procent minder rendement over dan wie gewoon belegd blijft. En zeven van die tien beste dagen vielen binnen twee weken na de tien slechtste dagen. Precies op het moment dat de paniekverkoper aan de zijlijn staat, gebeurt dus het herstel dat zijn rendement had moeten redden. Markttiming is daarmee niet alleen moeilijk, het is in de praktijk vrijwel onmogelijk.
Wat voel je en waarom is dat gevaarlijk?
Verliesaversie speelt een grote rol. Psychologisch onderzoek laat zien dat verlies twee keer zo zwaar weegt als equivalente winst. Een portefeuilledaling van 10.000 euro voelt erger dan een stijging van 10.000 euro goed voelt. Dat maakt het lastig om rustig te blijven.
Dit is geen populaire psychologie maar een van de best gedocumenteerde bevindingen in de gedragseconomie. Kahneman en Tversky beschreven het mechanisme in 1979 in hun prospect theory, het werk waarvoor Kahneman later de Nobelprijs voor economie kreeg. De kern: mensen nemen bij dreigend verlies juist meer risico om dat verlies te vermijden, terwijl ze bij winst voorzichtig worden. Vertaald naar de beurs betekent dat vasthouden aan verliezers, winnaars te vroeg verkopen en midden in een daling beslissingen nemen die je bij een rustige beurs nooit had genomen.
Het helpt om je beleggingsstrategie op papier te hebben staan voor je in een daling belandt. Als je van tevoren hebt nagedacht over wat je doet bij een daling van 20 of 30 procent, hoef je dat in het moment niet meer te bedenken.
Wat kun je wel doen?
Niets doen is vaak de beste actie. Als je een langetermijnportefeuille hebt die goed gespreid is, is de meest verstandige keuze doorgaan met je plan. Dalende koersen zijn een normaal onderdeel van beleggen, geen uitzonderingssituatie.
Bijkopen als dat past bij je situatie. Als je maandelijks een vast bedrag belegt, koop je tijdens een daling automatisch meer voor hetzelfde geld. Dat is precies het DCA-principe in de praktijk. Wie consequent blijft inleggen tijdens een daling, profiteert onevenredig van het herstel.
Herbalanceren. Als de daling bepaalde posities zwaarder heeft geraakt dan andere, kan de verhouding in je portefeuille zijn verschoven. Herbalanceren betekent dat je terugbrengt naar je gewenste verdeling, wat in de praktijk kan betekenen dat je bijkoopt in wat het meest is gedaald.
Wat je niet moet doen
Proberen het laagste punt te timen. Niemand weet wanneer de bodem is bereikt. Wie wacht tot het zeker veilig is, koopt altijd te laat. Constant het nieuws volgen helpt ook zelden: financieel nieuws tijdens een beursdaling is overwegend negatief en versterkt angst. Grote wijzigingen aanbrengen op basis van kortetermijnbewegingen is bijna altijd een reactie op emotie, niet op analyse.
Hoe lang duren dalingen?
Dat verschilt. De coronadaling van 2020 was extreem snel maar herstelde ook snel. De financiële crisis van 2008 nam meer dan een jaar in beslag voor de bodem was bereikt. Gemiddeld duurt een bear market in de aandelenmarkt tussen de 9 en 18 maanden. In een beleggingshorizon van 20 of 30 jaar is dat een beperkt deel van de totale periode.
Hetzelfde patroon in crypto, met hardere uitslagen
Alles wat hierboven staat geldt dubbel voor crypto. Waar een zware bear market in aandelen een daling van 30 tot 40 procent betekent, zijn dalingen van 70 procent of meer in crypto eerder regel dan uitzondering. Bitcoin zakte in 2022 van 69.000 naar 16.000 dollar en herstelde daarna naar nieuwe hoogtes. Wie dat mechanisme kent, schrikt minder van de volgende keer en handelt er niet meer naar.
De gedragsfouten zijn identiek, alleen de snelheid en de hefboom op je emoties verschillen. Crypto handelt vierentwintig uur per dag, dus de verleiding om midden in de nacht op een rood scherm te reageren is er altijd. Hoe je je als belegger gedraagt in een bull- en bearmarkt staat hier, en waarom de meeste crypto beleggers structureel geld verliezen lees je hier.
Het langetermijnperspectief bewaren
Het meest waardevolle wat je kunt doen tijdens een zwakke beurs is je langetermijnperspectief bewaren. Beurzen zijn op de lange termijn gestegen, ondanks alle crashes, crises en correcties. Wie belegd blijft door de dalingen heen, heeft historisch gezien betere rendementen behaald dan wie probeerde in en uit te stappen.
Dat wil niet zeggen dat het altijd goed komt voor elk individueel aandeel. Diversificatie blijft essentieel. Maar voor een gespreid fonds of brede index is de historische lijn duidelijk: geduld loont.
Veelgestelde vragen
In vrijwel alle gevallen niet, als je portefeuille gespreid is en je horizon lang. Verkopen tijdens een daling legt je verlies vast en de kans dat je het herstel mist is groot, omdat de beste beursdagen historisch vlak na de slechtste vallen. De enige goede reden om te verkopen is een verandering in je persoonlijke situatie of in de fundamenten van een belegging, niet de koersdaling zelf.
Voor wie een lange horizon heeft en gespreid belegt wel, mits je niet probeert de bodem te raken. Niemand weet wanneer die bereikt is. Periodiek een vast bedrag inleggen omzeilt dat probleem volledig: je koopt automatisch meer stukken als de koersen laag staan en minder als ze hoog staan.
Een correctie is een daling van 10 tot 20 procent vanaf het meest recente hoogtepunt en komt gemiddeld eens in de paar jaar voor. Een bear market is een bredere en langere daling van meer dan 20 procent, gemiddeld ongeveer eens per tien jaar. Correcties horen bij een normaal beursjaar en zijn zelden reden om je strategie aan te passen.
Historisch tussen de 9 en 18 maanden, met grote verschillen per periode. De coronadaling van 2020 herstelde binnen maanden, de financiële crisis van 2008 had meer dan een jaar nodig om de bodem te vinden. Op een beleggingshorizon van 20 of 30 jaar is zelfs de langste bear market een relatief kort hoofdstuk.
Bronnen
- Kahneman, D. en Tversky, A. Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, jaargang 47 (1979).
- The impact of big winners on passive and active equity investment strategies, met daarin de becijfering van het effect van het missen van de beste beursdagen. arxiv.org/abs/2210.09302
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Wil je leren hoe je een portefeuille opbouwt die ook een zwakke beurs aankan? De Vermogenscursus van Tineke Zwart behandelt strategie, spreiding en risicomanagement stap voor stap. Bekijk de Vermogenscursus van Tineke Zwart hier.