In november 2022 ontdekten meer dan een miljoen mensen tegelijk dat de crypto op hun FTX-account niet van hen was. De exchange ging failliet en er bleek een gat van ruim acht miljard dollar te zitten tussen wat klanten dachten te bezitten en wat er werkelijk was. Die mensen hadden geen wallet. Ze hadden een belofte van een bedrijf, en dat bedrijf hield zich er niet aan.
Wie begrijpt wat een crypto wallet werkelijk is, begrijpt ook waarom dit kon gebeuren. Dit artikel legt uit hoe wallets werken, welke soorten er zijn, en welke keuze past bij welk bedrag. Wat crypto zelf technisch is staat in het artikel over wat crypto is en hoe het werkt.
Een wallet bewaart geen crypto
De grootste misvatting zit al in het woord zelf. Een wallet bewaart geen crypto, zoals een portemonnee geld bewaart. Je coins staan niet in je wallet. Ze staan op de blockchain, het gedeelde grootboek dat op duizenden computers wereldwijd wordt bijgehouden. Wat een wallet bewaart zijn je sleutels.
Elke wallet werkt met twee soorten sleutels. De publieke sleutel is vergelijkbaar met je rekeningnummer: iedereen mag hem zien en je deelt hem om crypto te ontvangen. De private sleutel is het bewijs van eigendom. Wie de private sleutel heeft, kan de bijbehorende crypto versturen. Er is geen wachtwoord-reset, geen helpdesk en geen rechter die eigendom kan terugdraaien. De sleutel is het eigendom.
Daarom is de bekende uitspraak “not your keys, not your coins” geen slogan maar een technisch feit. Wie zijn private sleutels niet zelf beheert, bezit strikt genomen geen crypto. Hij bezit een vordering op degene die de sleutels wel beheert.
Hot wallets: altijd verbonden, altijd bereikbaar
Een hot wallet is een wallet die verbonden is met internet. Denk aan een app op je telefoon, een browserextensie of een programma op je computer. De private sleutels staan op een apparaat dat online is.
Het voordeel is gemak. Versturen en ontvangen gaat in seconden, en voor wie actief handelt of regelmatig kleine bedragen verplaatst is een hot wallet praktisch onmisbaar. Het nadeel is het spiegelbeeld van dat voordeel: alles wat online is, is in principe aanvalbaar. Malware, phishing en gehackte apparaten zijn de belangrijkste manieren waarop mensen crypto uit hot wallets verliezen.
De nuchtere vuistregel: een hot wallet is geschikt voor het bedrag dat je ook contant in je broekzak zou dragen. Niet voor je vermogen.
Cold wallets: de hardware wallet uitgelegd
Een cold wallet houdt de private sleutels offline. De meest gebruikte vorm is de hardware wallet: een apparaatje ter grootte van een usb-stick dat de sleutels opslaat in een beveiligde chip die nooit direct met internet verbonden is.
Als je een transactie wilt doen, stel je die samen op je computer of telefoon, maar de ondertekening gebeurt op het apparaatje zelf. De private sleutel verlaat de chip nooit. Zelfs als je computer volledig besmet is met malware, kan een aanvaller de sleutel niet kopiëren. Hij kan hooguit een transactie voorstellen, en die moet jij fysiek bevestigen op het apparaat.
Voor bedragen die pijn doen als je ze kwijtraakt, is een hardware wallet de standaard. De aanschafprijs van enkele tientallen euro’s staat in geen verhouding tot wat het beschermt.
Custodial of non-custodial: wie heeft de sleutels echt
De belangrijkste indeling is niet hot tegenover cold, maar custodial tegenover non-custodial. Bij een custodial wallet beheert een ander de sleutels voor jou. Dat is de situatie bij vrijwel elke exchange: je ziet een saldo in een app, maar de sleutels liggen bij het bedrijf. Bij een non-custodial wallet beheer jij de sleutels zelf, met alle vrijheid en alle verantwoordelijkheid die daarbij hoort.
Custodial is niet per definitie fout. Een gereguleerde Nederlandse exchange met een MiCA-vergunning is een andere tegenpartij dan een offshore platform zonder toezicht. Maar het blijft tegenpartijrisico, en FTX heeft laten zien wat dat in de praktijk betekent. Hoe je een betrouwbare exchange herkent en wat het verschil is met een gedecentraliseerde variant staat in het artikel over centrale en gedecentraliseerde exchanges.
De seed phrase: twaalf woorden die alles bepalen
Bij het instellen van een non-custodial wallet krijg je een herstelzin van twaalf of vierentwintig woorden, de seed phrase. Uit die woorden worden al je private sleutels wiskundig afgeleid. Wie de seed phrase heeft, heeft alles. Wie hem kwijt is, is alles kwijt zodra het apparaat stukgaat of zoekraakt.
De regels zijn simpel en absoluut. Schrijf de woorden op papier of sla ze in metaal, nooit digitaal. Geen foto, geen notitie-app, geen clouddocument, geen e-mail aan jezelf. Bewaar het fysiek op een veilige plek, en overweeg een tweede kopie op een andere locatie. En geef de woorden aan niemand, ook niet aan iemand die zich voordoet als helpdesk van je wallet. Geen enkele legitieme partij vraagt ooit naar je seed phrase.
Welke wallet past bij welk bedrag
Beveiliging kost moeite, en de rationele vraag is hoeveel moeite een bedrag rechtvaardigt. Dat is dezelfde afweging die je bij beleggen maakt: de omvang van een positie bepaalt hoeveel bescherming en aandacht die positie verdient, of het nu om spreiding gaat of om opslag. Wie zijn crypto portfolio samenstelt met een kern en kleine satellieten, kan diezelfde logica op bewaring toepassen.
Tot enkele honderden euro’s is een exchange-account of een hot wallet verdedigbaar. Het risico bestaat, maar de schade is te overzien en het gemak weegt zwaar. Vanaf ongeveer duizend euro wordt een hardware wallet de logische keuze voor het deel dat je langdurig aanhoudt. Wie vijfduizend euro of meer aanhoudt en dat nog volledig op een exchange heeft staan, neemt een risico dat niet in verhouding staat tot de aanschafprijs van een hardware wallet.
Een praktische middenweg die veel serieuze bezitters hanteren: het overgrote deel koud op een hardware wallet, een klein werkbedrag warm voor transacties. Vergeet daarbij de fiscale kant niet. Ook crypto op een hardware wallet telt gewoon mee voor de aangifte, en je moet de waarde op de peildatum zelf kunnen aantonen. Hoe dat werkt staat in het artikel over belasting en crypto in Nederland.
De fouten die mensen hun crypto kosten
De meeste crypto gaat niet verloren door gekraakte encryptie maar door menselijke fouten, en het zijn steeds dezelfde.
De eerste is de seed phrase digitaal opslaan. Een screenshot in je fotobibliotheek wordt gesynchroniseerd naar de cloud, en daarmee is je offline wallet feitelijk online geworden.
De tweede is phishing. Nepwebsites van bekende wallets, valse supportmedewerkers en vervalste e-mails die vragen om je wallet te “verifiëren”. Het doel is altijd hetzelfde: jou je seed phrase of een kwaadaardige transactiebevestiging ontfutselen. De rode vlaggen van crypto scams staan hier op een rij.
De derde is nep-apps en nep-apparaten. Koop een hardware wallet uitsluitend rechtstreeks bij de fabrikant of een geautoriseerde verkoper, nooit tweedehands en nooit via een marktplaats. Een apparaat waarvan de seed phrase al bij iemand anders bekend is, is een val die dichtklapt zodra er genoeg op staat.
De vierde is versturen naar een verkeerd adres. Transacties op de blockchain zijn onomkeerbaar. Controleer bij grote bedragen het adres teken voor teken en stuur eerst een klein testbedrag.
Veelgestelde vragen
Software wallets zijn vrijwel altijd gratis. Een hardware wallet kost tussen de vijftig en tweehonderd euro, afhankelijk van merk en model. Voor wie meer dan duizend euro aan crypto aanhoudt is dat een kleine premie voor een structureel lager risico.
Zolang je wallet-apparaat werkt en je de pincode kent, kun je bij je crypto en kun je een nieuwe wallet met een nieuwe seed phrase opzetten en alles overboeken. Gaat het apparaat stuk of raak je het kwijt zonder seed phrase, dan is de crypto definitief onbereikbaar. Er bestaat geen herstelprocedure buiten de seed phrase om.
Voor kleine bedragen en voor wie actief handelt is het verdedigbaar, zeker bij een gereguleerde partij. Maar je bezit dan een vordering op een bedrijf, geen crypto. Bij faillissement of een hack ben je afhankelijk van wat er terugkomt. Voor bedragen die je niet kunt missen is zelf beheren via een hardware wallet de veiligere route.
Strikt noodzakelijk is het niet. Wie voor een paar tientjes per maand koopt via een Nederlandse exchange kan dat daar prima laten staan. Het moment om over een eigen wallet na te denken is wanneer het totaal een bedrag wordt waarvan het verlies pijn zou doen.
Bij een bankrekening beheert de bank je geld en beschermen depositogarantie en toezicht je tegen fouten en faillissement. Bij een non-custodial wallet ben je zelf de bank. Er is geen garantiestelsel, geen storneringsrecht en geen wachtwoordherstel. Daar staat tegenover dat niemand je toegang kan blokkeren of je tegoed kan bevriezen.
Bronnen
- Bitcoin.org. Choose your Bitcoin wallet. bitcoin.org
- Autoriteit Financiële Markten. Crypto’s: risico’s en toezicht onder MiCA. afm.nl
- FTX Trading Ltd. faillissementsdossier, United States Bankruptcy Court, District of Delaware, zaak 22-11068 (2022). cases.ra.kroll.com
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Begrijpen wat een wallet is, is de eerste stap. Zelf een wallet instellen, je seed phrase goed vastleggen en je eerste aankoop veilig uitvoeren is de tweede. De Crypto Cursus van Tineke Zwart neemt je daar stap voor stap in mee, zonder voorkennis en zonder verkooppraat.