In november 2022 verdween er in een week tijd meer dan 8 miljard dollar aan klantentegoeden. Niet door een hack. Niet door een technische fout. Maar doordat een van de grootste crypto-exchanges ter wereld gewoon ophield te bestaan.
FTX. Een bedrijf dat miljoenen klanten had, gesponsord werd door de grootste namen uit de sector en geleid werd door iemand die op de cover van Forbes stond. En toch was het geld weg.
Dit artikel gaat niet over Sam Bankman-Fried. Het gaat over jou, en wat er met jouw crypto gebeurt als de exchange die je gebruikt morgen de deuren sluit, en of je je geld dan nog terugkrijgt.
Hoe een exchange eigenlijk werkt
Als je crypto koopt op een exchange als Bitvavo, Coinbase of Kraken, denk je misschien dat die crypto van jou is. Dat klopt maar voor een deel.
Wat je op de meeste exchanges hebt, is een vordering. Een belofte. De exchange noteert in hun eigen database dat jij X bitcoin of Y ethereum hebt. Maar de daadwerkelijke coins zitten in een gezamenlijke portefeuille die de exchange beheert.
Jij bent niet de eigenaar in juridische zin. Je bent een crediteur. En een crediteur staat achteraan in de rij als het misgaat.
Als de exchange failliet gaat, word je behandeld als een schuldeiser. Achter de banken, achter de obligatiehouders, achter de belastingdienst. Hoe lang die procedure duurt en hoeveel je terugkrijgt, is onzeker.
Bij FTX kregen de meeste klanten aanvankelijk niets terug. Jaren later kregen sommige klanten een deel terug, maar in dollars op de koers van de dag dat FTX failliet ging. Voor mensen die bitcoin hadden staan terwijl die van 16.000 naar 65.000 dollar steeg, is dat een verlies van tienduizenden euro’s per coin.
De les van FTX
FTX was het op twee na grootste cryptohandelsplatform ter wereld, met naar eigen zeggen meer dan een miljoen klanten. Alameda Research, het handelsbedrijf nauw verbonden met FTX, gebruikte klantentegoeden om risicovolle posities te financieren. Dat ging mis.
Drie blijvende lessen: een grote naam betekent niet veilig. Als je je crypto niet zelf beheert, beheer je hem niet. En vertrouwen is geen verificatie.
Niet alleen FTX: het patroon
FTX was geen incident maar het grootste voorbeeld van een terugkerend patroon. In 2014 viel Mt. Gox om, destijds verantwoordelijk voor het grootste deel van alle bitcoinhandel ter wereld. Er verdween omgerekend zo’n 850.000 bitcoin. Schuldeisers wachtten ruim tien jaar: pas in 2024 begonnen de eerste terugbetalingen. In 2022, nog voor FTX, gingen ook Celsius en Voyager failliet, twee platforms die rente boden op crypto en klantentegoeden bleken te gebruiken voor eigen risicovolle posities. En het patroon is niet voorbij: in juli 2026 verklaarde de rechtbank Rotterdam het Nederlandse cryptoplatform Knaken failliet, nadat volgens het Openbaar Ministerie zo’n 7 miljoen euro aan klantengeld was verdwenen. Klanten konden wekenlang niet bij hun tegoeden en weten nog altijd niet of ze hun geld terugkrijgen; een curator moet dat nu uitzoeken. Zelfs de verplichte aparte stichting die klantgeld moest beschermen, keerde niets uit.
Vier verschillende bedrijven, vier verschillende verhalen, exact hetzelfde mechanisme: klanten dachten dat ze crypto bezaten, terwijl ze in werkelijkheid een vordering hadden op een bedrijf dat met hun geld iets anders deed dan bewaren. Bij Celsius kregen schuldeisers na bijna twee jaar procederen een deel terug, in een mix van crypto en aandelen van een doorstartbedrijf. En het patroon is niet voorbij: in juli 2026 werd het Nederlandse Knaken failliet verklaard, nadat volgens het Openbaar Ministerie zo’n 7 miljoen euro aan klantentegoeden bleek te ontbreken. Het handelsplatform was geblokkeerd, klanten konden niet bij hun geld en zelfs de verplichte stichting voor vermogensscheiding keerde niets uit. Wie zich afvraagt wat nu, en of gedupeerden hun geld terugkrijgen: dat bepaalt de curator, en de ervaring van Mt. Gox en Celsius leert dat zoiets jaren duurt. Wie zijn coins in een eigen wallet had, merkte van al deze faillissementen helemaal niets.
Not your keys, not your coins
Dit is de bekendste uitdrukking in de hele cryptowereld. En het is precies wat er bij FTX bewaarheid werd.
Elke crypto-coin heeft een privésleutel. Wie die sleutel heeft, heeft de feitelijke controle over de coin. Als je je crypto laat staan op een exchange, heeft de exchange de sleutel. Een hardware wallet zoals een Ledger of Trezor geeft jou de sleutel. Zelfs als Bitvavo morgen failliet gaat, is jouw crypto op je hardware wallet onaangetast.
Wanneer is een exchange wel veilig genoeg?
Voor kleine bedragen die je regelmatig verhandelt, is een exchange praktisch en redelijk. Voor grotere bedragen die je voor langere tijd wilt bewaren, is een exchange het verkeerde instrument. Een goede vuistregel: bewaar nooit meer op een exchange dan je bereid bent volledig kwijt te raken.
Hoe kies je een veilige exchange?
Regulering is het eerste punt, en daar is recent veel veranderd. Een oude registratie bij De Nederlandsche Bank zegt sinds de komst van MiCA weinig meer; het criterium is nu een volwaardige vergunning als crypto-asset service provider onder Europees toezicht. Bitvavo heeft die vergunning sinds juni 2025 van de AFM. Controleer voor elk platform het openbare register van de AFM voordat je er geld naartoe stuurt.
Proof of reserves is het tweede punt: cryptografisch bewijs dat de exchange de klantentegoeden daadwerkelijk in bewaring heeft. Let daarbij op de beperking: zo’n bewijs toont wat een exchange bezit, niet wat een exchange verschuldigd is. Een platform met veel activa en nog meer verborgen schulden komt door een reserves-check heen. Track record is het derde punt: hoe lang bestaat het platform, en hoe gedroeg het zich in eerdere marktcrashes?
Wat MiCA verandert, en wat niet
Sinds eind 2024 geldt in de hele Europese Unie de MiCA-verordening, het eerste complete regelboek voor cryptodienstverleners. De kern voor jou als klant: een vergunde exchange moet klantentegoeden strikt gescheiden houden van het eigen bedrijfsvermogen, voldoen aan kapitaaleisen en verantwoording afleggen aan de toezichthouder. Precies het soort regels waarvan het ontbreken FTX mogelijk maakte. Sinds 1 juli 2026 is bovendien de overgangsperiode voorbij: aanbieders zonder vergunning mogen geen diensten meer leveren aan klanten in de EU.
Wat MiCA niet doet, is minstens zo belangrijk. Er is geen depositogarantiestelsel voor crypto. Spaargeld bij een Nederlandse bank is tot 100.000 euro gegarandeerd, ook als de bank omvalt. Voor crypto op een exchange bestaat zoiets niet: vermogensscheiding verkleint de kans dat je tegoeden verdwijnen, maar garandeert niets. En tegen koersdalingen beschermt geen enkele vergunning.
Wie ook aandelen of ETF’s bezit, kent de vergelijking: effecten bij een broker staan juridisch op jouw naam in een apart bewaarbedrijf en vallen buiten een eventueel faillissement. Dat niveau van bescherming bestond in crypto lange tijd simpelweg niet. MiCA brengt het dichterbij, maar de veiligste kluis blijft de sleutel die je zelf beheert.
Wat zijn de alternatieven voor opslag?
Een exchange, software wallet of hardware wallet: elk heeft een eigen risicoprofiel. Een hardware wallet is de veiligste optie voor bedragen waarbij verlies werkelijk pijn doet. Ledger en Trezor zijn de bekendste merken en kosten tussen de 70 en 150 euro.
De seed phrase: het meest waardevolle stukje papier dat je bezit
Als je een hardware wallet aanmaakt, krijg je een seed phrase. Een reeks van twaalf of vierentwintig woorden in een vaste volgorde. Dit is de master key tot al je crypto. Schrijf hem op papier. Bewaar hem veilig, gescheiden van de hardware wallet. Zet hem nooit digitaal.
Waarom die strengheid? Omdat de seed phrase het hele beveiligingsmodel omkeert. Bij een exchange is het risico dat een ander bedrijf jouw geld beheert. Bij zelfbeheer is het risico dat jij de enige bent die het beheert. Wie de woorden fotografeert, in een clouddocument zet of in een wachtwoordmanager plakt, heeft van een offline kluis weer een online doelwit gemaakt. En wie de woorden kwijtraakt, is zijn crypto definitief kwijt: er bestaat geen wachtwoord vergeten knop, geen helpdesk en geen herstelprocedure. Zelfbeheer is veiliger tegen andermans fouten, maar onverbiddelijk voor je eigen fouten.
Bronnen
- Europese Unie. Verordening (EU) 2023/1114 betreffende cryptoactivamarkten (MiCA). eur-lex.europa.eu
- Autoriteit Financiële Markten. Registers van vergunninghoudende cryptodienstverleners. afm.nl
- Bitvavo. Bitvavo obtains MiCA licence from the Dutch Authority for the Financial Markets (juni 2025). bitvavo.com
- Rechtspraak. Knaken Cryptohandel B.V. failliet verklaard (juli 2026). rechtspraak.nl
Opmerking: dit artikel bevat een affiliate link. Als je via die link een aankoop doet, ontvang ik een vergoeding, zonder extra kosten voor jou.
Wil je begrijpen hoe je je crypto veilig bewaart, welke wallet bij jou past en hoe je je eigen sleutels beheert? De Crypto Cursus van Tineke Zwart behandelt dit stap voor stap, inclusief hoe je een hardware wallet instelt en je seed phrase veilig bewaart.