Staking zonder onzin. Wat het is, hoe het werkt en wat het oplevert.

Waarom staking bestaat: het consensusprobleem

Om staking te begrijpen moet je eerst begrijpen welk probleem het oplost. Een blockchain heeft een mechanisme nodig om te bepalen welke transacties geldig zijn en in welke volgorde ze worden verwerkt. Dat mechanisme heet consensus.

Bitcoin gebruikt Proof of Work: computers concurreren door energie-intensieve berekeningen uit te voeren. Wie het eerst de juiste berekening maakt, mag het volgende blok toevoegen en ontvangt de blokbeloning. De energie die wordt besteed is de economische garantie van het systeem: fraude kost meer dan het oplevert.

Proof of Stake is een alternatief consensusmechanisme dat in 2022 door Ethereum werd geadopteerd en door veel andere netwerken al langer wordt gebruikt. In plaats van rekenkracht als garantie te gebruiken, gebruiken validators hun eigen tokens als onderpand. Wie wil meedraaien als validator moet een bepaald bedrag vergrendelen, het staken. Als die validator eerlijk handelt ontvangt hij beloningen. Als hij fraudeert wordt een deel van zijn vergrendelde tokens vernietigd, een mechanisme dat slashing heet.

Staking is dus niet primair een beleggingsinstrument. Het is een beveiligingsmechanisme. De beloning die stakers ontvangen is een vergoeding voor het beveiligingsrisico dat ze nemen door hun tokens vast te zetten als garantie voor het netwerk.

Het rekenmodel: hoe staking rendement werkelijk werkt

Stel je hebt 10 ethereum en je besluit die te staken via een liquid staking protocol. Het netwerk biedt op dit moment een staking rendement van 4 procent per jaar. Na twaalf maanden heb je dus 10,4 ethereum.

Tot zover lijkt het op een spaarrekening. Maar hier stopt de vergelijking.

Stel dat de prijs van ethereum op het moment van staken 2.000 euro is. Je totale positie is 20.000 euro waard. Na twaalf maanden heb je 10,4 ethereum. Wat die 10,4 ethereum waard is hangt volledig af van de prijs op dat moment.

De conclusie is helder: staking rendement van 4 procent is verwaarloosbaar ten opzichte van de koersbeweging van de onderliggende asset. In het dalingscenario van 30 procent verlies je 27 procent van je vermogen ondanks het positieve staking rendement. Het staking rendement heeft je verlies slechts beperkt van 30 naar 27 procent.

Dit is het meest fundamentele misverstand over staking: het is geen bescherming tegen koersdaling. Het is een marginale verbetering van je rendement bovenop de koersontwikkeling van een asset die je toch al vasthoudt.

Het inflatieprobleem: hoog rendement is zelden wat het lijkt

Sommige netwerken bieden staking rendementen van tien, twintig of zelfs honderd procent per jaar. Die percentages zien er aantrekkelijk uit totdat je begrijpt hoe ze tot stand komen.

Staking beloningen komen ergens vandaan. Bij gevestigde netwerken zoals Ethereum komen ze deels uit transactiekosten die validators ontvangen en deels uit nieuw gecreëerde tokens. Bij nieuwere of minder volwassen netwerken komen ze vrijwel volledig uit inflatie: het protocol maakt nieuwe tokens aan en verdeelt die als beloning.

Stel een netwerk heeft een totale supply van 100 miljoen tokens en biedt 20 procent staking rendement. Dat betekent dat er elk jaar 20 miljoen nieuwe tokens worden gecreëerd. Als de vraag naar het token niet minstens evenredig groeit, daalt de waarde per token door die inflatie.

In het derde scenario heb je 20 procent meer tokens maar ben je per saldo licht verliesgevend omdat de prijs per token is gedaald door de extra supply. Je hebt meer van iets dat minder waard is geworden. Dit is de realiteit van veel hoog-rendement staking projecten.

De vuistregel: hoe hoger het aangeboden staking rendement, hoe kritischer je moet kijken naar waar die beloning vandaan komt.

Liquid staking: flexibiliteit met een extra risicolaag

Gewone staking vereist dat je tokens voor een bepaalde periode vergrendelt. Bij Ethereum is er een wachtrij voor het activeren en deactiveren van validators. In de praktijk kan het meerdere dagen tot weken duren voordat je gestakete tokens weer vrij beschikbaar zijn.

Liquid staking lost dat op door je een representatief token te geven voor je gestakete positie. Als je 10 ethereum staakt via Lido ontvang je 10 stETH. Die stETH kun je verhandelen, gebruiken als onderpand in DeFi-protocollen of omwisselen terwijl je oorspronkelijke ethereum nog staking beloningen verdient.

Het voordeel is liquiditeit. Het nadeel is een extra risicolaag. Je bent nu afhankelijk van twee systemen: het Ethereum-netwerk zelf en het Lido-protocol. Als het Lido smart contract een bug bevat of wordt gehackt, loop je risico op verlies van je positie. In 2022 verloor het stETH-token tijdelijk zijn peg met ethereum, wat beleggers die hun stETH moesten verkopen significante verliezen opleverde.

Liquid staking is geen gratis lunch. De flexibiliteit die je wint komt met een concentratie van smart contract risico dat je bij gewone staking niet hebt.

Gedelegeerd staken versus eigen validator draaien

Er zijn drie manieren om te staken, elk met een eigen risico-rendementsprofiel.

De eerste is via een gecentraliseerde exchange zoals Bitvavo of Coinbase. Je zet tokens vast via de interface van de exchange. De exchange beheert de technische kant. Het voordeel is eenvoud. Het nadeel is custodial risico: je tokens zijn in handen van de exchange. Als de exchange failliet gaat of gehackt wordt, heb je een probleem. Celsius en BlockFi waren platforms die vergelijkbare diensten aanboden en in 2022 failliet gingen, waarbij klanten hun tegoeden verloren.

De tweede optie is via een gedecentraliseerd liquid staking protocol zoals Lido, Rocket Pool of Frax ETH. Je behoudt de controle over je wallet maar geeft het validatorwerk uit aan het protocol. Het nadeel is het smart contract risico zoals hierboven beschreven.

De derde optie is een eigen validator draaien. Voor Ethereum vereist dat een minimale inzet van 32 ETH, momenteel een bedrag van circa 64.000 euro, plus de technische kennis om een node te beheren. Slashing risico ligt hier volledig bij jezelf: een configuratiefout kan leiden tot verlies van een deel van je stake. Deze route is voor de overgrote meerderheid van particuliere beleggers niet realistisch.

Staking en belasting in Nederland

Staking beloningen zijn in Nederland belastbaar. De Belastingdienst beschouwt ontvangen staking beloningen in principe als inkomen op het moment van ontvangst. De waarde in euro op dat moment is het belastbare bedrag.

Wie substantiële staking beloningen ontvangt doet er verstandig aan dit bij te houden per ontvangstmoment, inclusief de waarde in euro op dat tijdstip. Gespecialiseerde crypto-belastingsoftware zoals Koinly of CoinTracking kan dit automatisch bijhouden op basis van transactiedata van exchanges en wallets. De volledige uitleg over crypto en belasting in Nederland lees je hier.

Wanneer is staking zinvol?

Staking is zinvol onder één voorwaarde: je was toch al van plan de tokens voor langere tijd te houden. In dat geval is het rationeel om een beloning te ontvangen voor het vastzetten ervan, zolang je de risico’s van het gekozen stakingplatform begrijpt en accepteert.

Staking is niet zinvol als je het ziet als een manier om koersdaling te compenseren. Het rendement is daarvoor te klein ten opzichte van de volatiliteit van de onderliggende asset. Het is ook niet zinvol als je op korte termijn toegang wilt houden tot je tokens, tenzij je via liquid staking gaat en het extra smart contract risico accepteert.

En staking is zeker niet zinvol als het hoge rendement de voornaamste reden is om een specifieke coin te kopen. Dat is de omgekeerde redenering: je koopt een asset vanwege de staking beloning in plaats van vanwege de fundamentele waarde van het netwerk. Hoe je de fundamentele waarde van een crypto-project beoordeelt lees je hier.

De eerlijke samenvatting

Staking is een beveiligingsmechanisme waarvoor je als deelnemer wordt beloond. Het rendement is reëel maar bescheiden bij gevestigde netwerken en schijnbaar hoog maar inflatie-gedreven bij nieuwere projecten. De koersontwikkeling van de onderliggende asset bepaalt in vrijwel alle scenario’s het uiteindelijke resultaat, niet het staking rendement.

Wie staking inzet als onderdeel van een langetermijnstrategie waarbij hij toch al belegd was in de betreffende asset doet er verstandig aan. Wie staking ziet als een manier om snel passief inkomen te genereren zonder koersrisico begrijpt het mechanisme niet en neemt onbewust risico dat hij niet ziet. Hoe staking past in een bredere portefeuillestrategie lees je hier.

Wil je begrijpen hoe staking past in een complete beleggingsstrategie? De Vermogenscursus van Tineke Zwart behandelt staking, portfolio-opbouw en risicomanagement stap voor stap in begrijpbare taal. Bekijk de Vermogenscursus van Tineke Zwart hier.